Η πόλη

το Δασαρχείο Νάουσας. Εκτρέφονται αγριογούρουνα, διάφορα πτηνά και άλλα ζώα. Ο χώρος με τα πτηνά είναι επισκέψιμος.

Εδώ δεν υπάρχει περίπτωση να μην καθίσετε στο Ξενοδοχείο «Βέρμιο», που είναι χτισμένο δίπλα ακριβώς στα νερά της Αράπιτσας, στα όρια του άλσους. Είναι απόλαυση να πίνεις τον καφέ σου ή να απολαμβάνεις το φαγητό σου σ΄ αυτό το μέρος. Είναι μεγάλο ξενοδοχείο (63 δωμάτια και 5 σουίτες), έχει και αίθουσα εκδηλώσεων και γυμναστήριο και γενικά καλές υπηρεσίες, αν και λειτουργεί σαν δημοτική επιχείρηση. Και οι αντιρρήσεις μας για τις δημοτικές επιχειρήσεις που κάνουν τουρισμό, θα δικαιολογηθούν απόλυτα στο δίπλα κείμενο της περιήγησης στον Νομό και συγκεκριμένα στα 3-5 Πηγάδια...

Τηλεφώνησα σε έναν καλό φίλο, τον Βασίλη τον Ζούζια, να έρθει εδώ για καφέ. Ο Βασίλης είναι ναουσαίος και μέχρι πρόσφατα η ψυχή του χιονοδρομικού στα 3-5 πηγάδια. Το 2008 βγήκε σύνταξη. Προσφέρθηκε να έρθει μετά τον καφέ μαζί μου και να με ξεναγήσει, τόσο μέσα στην πόλη, όσο και στην διαδρομή για χιονοδρομικό. Παλιός χιονοδρόμος και ορειβάτης ο Βασίλης, γνωρίζει όσο κανείς την γύρω περιοχή και τα κρυμμένα μυστικά της.

Κατεβαίνουμε στην πόλη και ξεκινάμε από τον εντυπωσιακό καταρράκτη της Αράπιτσας, στο σημείο που έπεσαν οι Ναουσαίες μαζί με τα παιδιά τους κι αυτοκτόνησαν, όταν ο «δικός» μας ο Αλή Πασάς από τα Γιάννενα, ήρθε και κατέλαβε την πόλη το 1822.

Αυτή η ηρωική θυσία καθιστά και χαρακτηρίζει την Νάουσα ως «ηρωική πόλη». «Γι αυτό και εδώ απαγορεύονται τα μπουζουκζίδικα και τα πορνεία», μου εξήγησε ο Βασίλης.

Άκρη-άκρη στο ποτάμι υπάρχει καλό μονοπάτι να κατεβείτε μέχρι το πάρκο, χαμηλά, και να δείτε και τις παλιές γεννήτριες του νερού που είχαν τοποθετήσει τα πολλά εργοστάσια που υπήρχαν δίπλα στο ποτάμι και εκμεταλλεύονταν την δύναμη του νερού για να παράξουν ρεύμα . Τώρα έχουν μείνει μόνο οι καμινάδες για να θυμίζουν εκείνη την (πρόσφατη) εποχή.

Ως γνωστόν, η Νάουσα από τον 19^ο αιώνα και μέχρι πρόσφατα, είχε πολύ ισχυρές βιομηχανίες στον τομέα της υφαντικής και της νηματουργίας. Κάποιες από αυτές, ήταν κορυφαίες στο είδος τους στην Ευρώπη. Αυτή τη στιγμή έχουν κλείσει όλες, με τις περισσότερες να έχουν μετακομίσει στις γειτονικές βαλκανικές χώρες, λόγω φτηνού εργατικού δυναμικού. Χιλιάδες εργαζόμενοι έμειναν χωρίς δουλειά, με αποτέλεσμα η ακμάζουσα μέχρι πρόσφατα πόλη, να έχει μετατραπεί σε πόλη της ανεργίας.

 Θα δείτε επίσης εδώ νερόμυλους, που ένας από αυτούς ανακαινίσθηκε και ξαναλειτουργεί. Είναι ο «νερόμυλος  του Μάκη» που ανήκει στον σύλλογο «Γενίτσαροι και Μπούλες», με την μεσολάβηση του Δήμου και με την χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης».

Λίγο πιο κάτω, ένα μνημείο αφιερωμένο στην Εθνική Αντίσταση, αλλά από την μεριά της ΕΠΟΝ. Δεν βρίσκεις πολλά σημεία στην Ελλάδα που να φιλοξενούν και χώρους μνήμης αφιερωμένους στους ηττημένους του εμφυλίου. Κακώς βέβαια, γιατί αναφέρονται στην αντίσταση κατά των Γερμανών και όχι στον αδελφοκτόνο πόλεμο.

Η διαδρομή τελειώνει με το πρωην εργοστάσιο της ΒΕΤΛΑΝΣ, που το πήρε τώρα ο Δήμος και το ανακατασκευάζει για να το κάνει εκθεσιακό χώρο. Η θέα από δω προς τον κάμπο, σε ξεκουράζει.

Δίπλα ακριβώς είναι το πάρκο της πόλης. Όμορφο μέρος και σε καλή τοποθεσία. Κι όπως συμβαίνει συνήθως, στα σημεία αυτά είναι που αναπτύσσεται η νυκτερινή ζωή των πόλεων:μπαράκια πολλά, εστιατόρια, ταβέρνες. Έχετε πολλές επιλογές  για να ικανοποιήσετε τα γούστα σας εδώ, στην «παραλιακή» όπως την λένε οι ντόπιοι.

Πάμε τώρα για την παλιά πόλη. Είναι η περιοχή «αλώνια» και είναι γεμάτη παραδοσιακά σπίτια και στενά πλακόστρωτα δρομάκια. Είναι διώροφα κτίσματα, σχεδόν όλα με εσωτερική αυλή. «Από δω έβγαιναν οι αντάρτες» λέει ο Βασίλης και χτύπαγαν τους Γερμανούς. «Κι ύστερα εξαφανίζονταν μέσα από τις εσωτερικές αυλές και μην τους είδατε» Εξ ου και η «Οδός Ανταρτών», σε ένα από τα στενά της παλιάς πόλης .

 «Γενίτσαροι και Μπούλες»

Μια σχετική διαμάχη για το αν το κυρίαρχο στοιχείο του εθίμου είναι η «Μπούλα» ή ο «Γενίτσαρος». Καλά κρατεί. Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για έθιμο που διατηρήται από τους Ναουσαίους με ευλάβεια και με αυστηρότητα, σε ότι αφορά τους κανόνες τέλεσής του.

Τα κυριότερα στοιχεία του εθίμου που μεταφέρονται από μία πολύ αυστηρή προφορική παράδοση είναι:

• Η συγκρότη­ση του μπουλουκιού, που προϋποθέτει την αυστηρή αποδοχή και τήρηση ορισμένων κανόνων τέλεσης του εθίμου για συμμετοχή σ' αυτό.
• Το φύλο των τελεστών είναι μόνο νέοι άνδρες
• Τη γυναικεία μορφή (νύφη-μπούλα) την υποδύεται πάντα άνδρας.
• Η ένδυση, η μεταμφίεση και η συμπεριφορά των τελεστών διέπονται από πατροπαράδοτους κανόνες.
• Τα μουσικά όργανα, οι χοροί, το δρομολόγιο, είναι προκαθορισμένα από το τελετουργικό, που ακολουθείται αναλλοίωτο στο πέρασμα των χρόνων.

Το έθιμο ξεκινά την πρώτη Κυριακή της αποκριάς και επαναλαμβάνεται μέχρι την Κυριακή της ορθοδοξίας, οπότε και τα μπουλούκια συναντώνται στην περιοχή του σπηλαίου.

« Βασίλη, δεν πάμε για κανα τσίπουρο τώρα;» Και πήγαμε «στου Γιωργή» (2332-770506). Ένα συμπαθητικό «καθαρό» τσιπουράδικο με πάνω από 100 μεζέδες! Ήμουν σχεδόν σίγουρος ότι θα πιω τσίπουρο με γλυκάνισο. Στη Μακεδονία είμαι άλλωστε. «Τι λέτε κύριε», λέει ο Γιωργής. Δεν θα είχαμε τσίπουρο χωρίς ;  Και «γεια μας» μια, «γεια μας» δυο, νυχτώσαμε και γίναμε  τούρνα (ή βάλτε όποια λέξη θέλετε, κυκλοφορούν πολλές!).

Οινοποιεία

Σημαντική είναι η συνεισφορά της Νάουσας στο καλό ελληνικό κρασί. Από το 1879, ο Ιωάννης Μπουτάρης ανοίγει μια ένδοξη σελίδα στην ιστορία του ελληνικού κρασιού, με την εταιρεία ΝΑΟΥΣΑ ΜΠΟΥΤΑΡΗ και το πρώτο εμφιαλωμένο κόκκινο κρασί στην Ελλάδα, είναι γεγονός! Η εταιρεία σήμερα  έχει μεγαλώσει πολύ και διατηρεί πάντα την παράδοση του καλού ποιοτικού κρασιού.

Από την Νάουσα περνούν και «οι Δρόμοι του κρασιού», μια προσπάθεια στον χώρο του εναλλακτικού τουρισμού, με στόχο να αναδειχθούν οι αμπελουργικές περιοχές της βόρειας Ελλάδας και που συνδυάζεται με πλήθος πολιτιστικών δραστηριοτήτων.