Η πόλη

Η Καστοριά

Η Καστοριά έχει μια πλούσια ιστορία η οποία χάνεται στα βάθη των αιώνων. Στην περιοχή κατοικούσαν οι Ορέστες, «Μακεδνοί» όπως τους αποκαλεί ο Ηρόδοτος. Από εδώ ξεκίνησαν οι Μακεδόνες Βασιλείς να συνενώνουν τα υπόλοιπα κρατίδια για να δημιουργήσουν το μεγάλο Μακεδονικό κράτος. Το 197 π.Χ. η περιοχή υποτάχθηκε στους Ρωμαίους.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο το 395 μ.Χ. όταν το ρωμαϊκό κράτος διαιρέθηκε η περιοχή αποτέλεσε τμήμα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους που στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ελληνικό βυζάντιο. Κατά την μεταβυζαντινή περίοδο επί τουρκοκρατίας, η περιοχή της Καστοριάς αναδείχθηκε σε κέντρο ελληνισμού με έντονη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα. Οι κάτοικοι της ασχολήθηκαν με τη γούνα και ήδη από τις αρχές του 17ου αιώνα είχαν δημιουργήσει μεγάλους εμπορικούς οίκους σε πόλεις της Ευρώπης αλλά και στην Κωνσταντινούπολη.

Στις αρχές του 20ου αιώνα έγινε κέντρο του Μακεδονικού Αγώνα, αντιστάθηκε κατά των Βούλγαρων και μεγάλες προσωπικότητες όπως ο Παύλος Μελάς, ο Ιωνας Δραγούμης, ο Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης, κ.ά. καθοδήγησαν τον αγώνα μέχρι την απελευθέρωση της πόλης στις 11 Νοεμβρίου του 1912.

i

Τη μεταβυζαντινή περίοδο η Καστοριά παρουσιάζει μεγάλη ανάπτυξη στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της με αποτέλεσμα σήμερα να διατηρούνται περίπου 80 βυζαντινά (26) και μεταβυζαντινά μνημεία. Σημαντικότερες εκκλησίες που αξίζει να επισκεφτείτε είναι η Παναγία Κουμπελίδικη ή Σκουταριώτισσα, οι Άγιοι Ανάργυροι, ο Άγιος Νικόλαος του Κασνίτζη, ο Άγιος Στέφανος, ο Ταξιάρχης, η μονή της Παναγίας Μαυριώτισσας.  

Παναγία Κουμπελίδικη ή Σκουταριώτισσα

Είναι το έμβλημα της πόλης και βρίσκεται στην περιοχή της βυζαντινής ακρόπολης. Η ονομασία προέρχεται από το ψηλό τρούλο του ναού που στα τουρκικά σημαίνει κουμπές. Αποτελεί κτίσμα του 11ου αιώνα ενώ οι άλλες της ονομασίες, Σκουταριώτισσα και Ακαταμάχητος, περιέχονται στο κείμενο της επιγραφής που σώζεται στο τύμπανο εσωτερικά του τρούλου.

Άγιος Στέφανος

Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της πόλης στους πρόποδες του βουνού του Αγίου Αθανασίου. Πρόκειται για τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική με νάρθηκα στο θόλο του οποίου καθώς και στους τοίχους διατηρήθηκαν οι τοιχογραφίες.

Ταξιάρχης

Ναός του 13ου αιώνα βρίσκεται κοντά στην Μητρόπολη Καστοριάς και βλέπει τη νότια πλευρά της λίμνης. Πρόκειται για τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική. Χρονολογείται γύρω στα 1359 σύμφωνα με επιγραφή που υπάρχει πάνω από την είσοδο.

Άγιοι Ανάργυροι - Άγιος Νικόλαος του Κασνίτζη

Στην πλατεία Ομονοίας οι Άγιοι Ανάργυροι με τις εξαιρετικές τοιχογραφίες του 12ου αιώνα  και ο Άγιος Νικόλαος του Κασνίτζη.

i

- Η γουνοποιία στην Καστοριά αναπτύχθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο και στην πορεία η επεξεργασία και το εμπόριο της αποτελούσε για πολλά πολλά χρόνια τη βασικότερη πηγή εσόδων των Καστοριανών. Έχει εδώ και 20 περίπου χρόνια που η γούνα έχει πληγεί και σήμερα αντέχουν μονάχα οι μεγάλες επιχειρήσεις.

- Η Καστοριά είναι μια πόλη η οποία φημίζεται εκτός των άλλων και για τα αρχοντικά της τα  οποία κτίστηκαν την εποχή που η πόλη παρουσίαζε μεγάλη οικονομική και εμπορική άνθηση (17^ος - 18ος αιώνας). Τα περισσότερα είναι διώροφα, υπάρχουν όμως και παραδείγματα τριώροφων. Το ισόγειο και ο όροφος είναι πετρόχτιστα με λίγα παράθυρα ενώ ο δεύτερος όροφος είναι χτισμένος με ελαφρότερα υλικά ιδιαίτερα το τμήμα που βλέπει προς την εσωτερική αυλή ή την λίμνη. Γνωστά είναι τα  του Νατζή (1753), του Μπασάρα (1750), του Νεράντζη Αϊβάζη στο οποίο η οικογένεια έμενε εκεί μέχρι το 1970, των αδελφών Εμμανουήλ Παναγιώτη και Ιωάννη οι οποίοι ήταν άμεσοι συνεργάτες του Ρήγα Φεραίου. Μεταγενέστερα αρχοντικά όπως τα Βεργουλέικα του 1857 ή του Παπατέρπου (1880) εμφανίζονται ψηλότερα και με έντονο φρουριακό χαρακτήρα επειδή είναι κτισμένα πάνω σε επικλινές έδαφος.

Υπάρχουν τρεις κατηγορίες αρχοντικών: α) αυτά που η κάτοψη τους παρουσιάζει ένα μακρόστενο παραλληλόγραμμο και η όψη τους είναι στραμμένη προς την εσωτερική αυλή (αδελφών Εμμανουήλ, Σαπουντζή και Τσιατσιαπά), β) αυτά που η κάτοψη τους εμφανίζει ένα σχήμα υποδοχής Π (Σκούταρη και Νεράντζη Αϊβάζη), γ) αυτά που έχουν κάτοψη σε σχήμα εγγεγραμμένου σταυρού μέσα σε τετράγωνο (Παπατέρπου και Βεργουλέικα).

i

Στο χωριό Ομορφοκλησσιά (20 περίπου χλμ. από την Καστοριά) είναι η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, σπάνιο δείγμα όπου η ζωγραφική του σχετίζεται με τη μεγάλη δυναστεία των Παλαιολόγων. Χτίστηκε τον 13ο αιώνα και ήταν καθολικό μονής. Μοναδικό και σπάνιο έργο είναι το ξυλόγλυπτο του Αγίου Γεωργίου (είναι ο άγιος με την πανοπλία του και όχι πάνω στ' άλογο), στερεωμένο στο νότιο τοίχο του μνημείου, το οποίο έχει ύψος 2,96μ. και πλάτος 68 εκ. Οι διαστάσεις είναι υπερφυσικές και δηλώνουν τη δύναμη του αγίου. Το ξυλόγλυπτο είναι φτιαγμένο από ξύλο καρυδιάς.

Σύμφωνα με παραδόσεις, το σπάνιο αυτό ξυλόγλυπτο το έφεραν από τα Γιάννενα δυο αδελφές μοναχές επάνω σε έλκηθρα. Οι πιστοί προσπαθούν να κολλήσουν νομίσματα πάνω στο ανάγλυφο, που μοιάζει με άγαλμα, για να κερδίσουν την εύνοια του αγίου.  

Αξιόλογες είναι και οι αγιογραφίες του ναού όπως η παράσταση της Αγίας Τριάδας στον πρόναο, η Κοίμηση της Θεοτόκου, οι Πύλες του Παραδείσου κ.ά.

Εκδηλώσεις

Τα Ραγκουτσάρια είναι ένα τριήμερο εκδηλώσεων καρναβαλιού που πραγματοποιείται στις 6,7,8 Ιανουαρίου. Το όνομα και η καταγωγή τους προέρχεται από το λατινικό rogatores που σημαίνει ζητιάνοι. Η ομάδα των μεταμφιεσμένων ζητάει διάφορα δώρα από τα σπίτια που επισκέπτεται ως αντάλλαγμα για την απομάκρυνση του κακού πνεύματος. Κάπως έτσι εξηγείται το όνομα το οποίο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Το έθιμο συμπίπτει χρονικά με τα αρχαία εθνικά πανηγύρια που τελούνταν στα πλαίσια της διονυσιακής λατρείας, της οποίας ένα από τα χαρακτηριστικά ήταν οι μεταμφιέσεις συνήθως σε ζώα (ελάφια, τράγοι, καμήλες κ.ά.) παρά την αντίδραση της εκκλησίας.

Στις μέρες μας το τριήμερο εκδηλώσεων στην πόλη της Καστοριάς είναι ένα ξέσπασμα εκδηλώσεων και εκτόνωσης. Οι μεταμφιεσμένοι φορούν μια μάσκα που έχει ως σκοπό να τρομάξει και να απομακρύνει το κακό πνεύμα που ταλαιπωρεί κάποιο σπιτικό. Ζητούν διάφορα δώρα εξαγοράζοντας έτσι την καλή τους πράξη.

Στα Ραγκουτσάρια παίρνουν μέρος όλοι, μικροί και μεγάλοι, μεταμφιέζονται, γίνονται μπουλούκια και με όργανα, χορούς και τραγούδια, σατιρίζουν πρόσωπα και επίκαιρα γεγονότα. Όλοι μαζί, καταλήγουν στην πλατεία του Ντολτσό.

Το έθιμο «Μπουμπούνα - Χάσκαρη»

Το έθιμο «Μπουμπούνα - Χάσκαρη» πραγματοποιείται το βράδυ της Κυριακής της Τυροφάγου.

Τότε ανάβουν σε διάφορα σημεία της πόλης μεγάλες φωτιές, τις «Μπουμπούνες», ενώ γύρω από κάθε φωτιά στήνεται χορός με τη συνοδεία παραδοσιακών τοπικών σχημάτων. Προσφέρεται κρασί, τσίπουρο και παραδοσιακά εδέσματα. Κάθε γειτονιά προσπαθεί να ανάψει την μεγαλύτερη φωτιά σε ύψος και διάρκεια. Ο δε «Χάσκαρης» είναι έθιμο στο οποίο στην άκρη ενός κλώστη (ξύλο που πλάθουν τις πίτες) δένουν μια κλωστή με ένα βρασμένο αυγό. Το ξύλο κρατά ο αρχηγός της οικογένειας και τα μέλη προσπαθούν τρεις φορές να το «χάψουν». Στο τέλος του εθίμου καίγεται η κλωστή και ο αρχηγός φωνάζει «σιτάρι σιτάρι» που συμβολίζει την καλή σοδιά για όλη τη χρονιά.

Χιλιομετρική απόσταση

Θεσσαλονίκη - Καστοριά 195 χλμ.

Αθήνα - Καστοριά 550 χλμ.