Ζίτσα

Κατευθύνομαι προς τον λόφο του Προφήτη Ηλία, ενάμισι χιλιόμετρο από το κέντρο της Ζίτσας, πολύ κοντά στο τέλος του οικισμού. Ένα καλό σημείο να ξεκουράσετε λίγο το μάτι και την ψυχή σας, μέσα στα δέντρα και με ωραία θέα προς την κοιλάδα του Καλαμά.

 Η Μονή του Προφήτη Ηλία, την οποία βρήκα κλειστή,  στη μεγάλη του ακμή είχε μετόχια στη Βλαχιά και τη Ρωσία. Τα μετόχια και ιδίως αυτό του Αγίου Ιωάννη στο Βουκουρέστι απέφεραν τεράστια έσοδα στο μοναστήρι. Με τα χρήματα αυτά οι φιλομαθείς νέοι της Ζίτσας σπούδαζαν σε σχολές του εξωτερικού.

Τα πρώτα κτίσματα του Μοναστηριού χρονολογούνται από το 1598, σχετική επιγραφή υπάρχει στο εσωτερικό του ναού. Για τον Κυρίως Ναό επιγραφή αναφέρει:" Η Μονή ιστορήθη το 1658 αρχιερεύοντος του Μητροπολίτη Ιωαννίνων Καλλίνικου.".

Από το Μοναστήρι πέρασε ο Λόρδος Βύρων τον Οκτώβριο του 1809. Έμεινε δύο μέρες. Στο έργο του "Το προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολνζ", με ένα ποίημα εξωτερικεύει τα συναισθήματα που ένιωσε εδώ κατά τη διαμονή του.

Σε λίγα μέτρα απόσταση από την Μονή, είναι το οινοποιείο «ΓΚΛΙΝΑΒΟΣ».

Η Ζίτσα είναι διάσημη για τα κρασιά της. Έχει αιώνες παράδοσης στο άσπρο και το κόκκινο κρασί, με πωλήσεις εντός και εκτός συνόρων. Η άλλη μεγάλη οινοποιεία της Ζίτσας, είναι ο συνεταιρισμός της, με την επωνυμία «ΖΊΤΣΑ», που θα την βρείτε μπροστά σας, πηγαίνοντας προς Λίθινο και Θεογέφυρο.

Το 1778, πέρασε από δω ο Κοσμάς ο Αιτωλός, πείθοντας τους κατοίκους να φτιάξουν το σχολειό, που πήρε το όνομα «Δασκαλειό».

Από δω ήταν κι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας ο Α' ο οποίος, για τη διπλωματία και την σοφία του απέναντι στις μεθοδεύσεις και απαιτήσεις των Τούρκων, ονομάστηκε «σωτήρας» του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.

Αρχίζω να κατεβαίνω τις φουρκέτες προς την κοιλάδα του Καλαμά, πηγαίνοντας για Θεογέφυρο. Μισό χιλιόμετρο πριν συναντήσω το ποτάμι, βλέπω πινακίδα: «Μονή Πατέρων». Στρίβω αριστερά και μετά από ένα χιλιόμετρο βρίσκομαι μπροστά σε ένα εντυπωσιακό μοναστήρι.

Η πινακίδα έξω από το τείχος του μοναστηριού, δηλώνει ότι έχουν γίνει σημαντικές εργασίες συντήρησης από την εταιρεία της Νομαρχίας Ιωαννίνων «ΗΠΕΙΡΟΣ ΑΕ».

Προς έκπληξή μου, η πόρτες του μοναστηριού ήταν ανοικτές, τόσο η εξωτερική, όσο και του ναού!

Υπήρξε στην μακρόχρονη ιστορία του, ένα από τα πιο πλούσια μοναστήρια της Ηπείρου και μαζί μ΄ αυτό του Προφήτη Ηλία, από τα πιο μεγάλα.

Είχε στην κατοχή του τεράστιες εκτάσεις γης ενώ η περιουσία του έφθανε μέχρι την Βλαχιά και την Ρωσία.
Ο Λαμπρίδης στα «ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ», υποστηρίζει πως αρχικά η έδρα της Μονής ήταν δεξιά του Καλαμά, στην εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Άγνωστο πότε, η έδρα της Μονής μεταφέρεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, δίπλα στο Θεογέφυρο και το 1668 μεταφέρεται στην θέση που βρίσκεται σήμερα.

Από επιγραφή που βρέθηκε πάνω από την κύρια είσοδο του ναού, στο εσωτερικό μέρος, όπως την κατέγραψε ο Χρήστος Σούλης στο βιβλίο του «Επιγραφαί και ενθυμήσεις Ηπερωτικαί» μαθαίνουμε πως το καθολικό του μοναστηριού θεμελιώθηκε στα 1590 μ.χ.

Αναχωρώ απ΄το Μοναστήρι και φθάνω λίγο πιο πέρα, στην γέφυρα Beley, που σε περνάει από την απέναντι μεριά του Καλαμά, ή Θύαμη, όπως τον έλεγαν στην αρχαιότητα και είναι και πιο ωραίο όνομα.

Κάτω ακριβώς από την σιδερένια γέφυρα, το Θεογέφυρο.

Πλακόστρωτο μονοπάτι, με ξύλινο κάγκελο σας οδηγεί στην όχθη του ποταμού. Εδώ, έχει τοποθετήσει και πολλές πινακίδες ο Δήμος Ζίτσας, που γράφει:

 «Η φύση έχει εχθρό μόνο τον άνθρωπο»! Άστοχη κατά τη γνώμη μου αγαπητοί, διότι είναι σαν να θεωρείται δεδομένη η αντιπαλότητα του ανθρώπου με τη φύση. Κάτι πιο θετικό γράψτε...

Μπροστά σου έχεις ένα φυσικό βράχινο γεφύρι, που η μανία του Θύαμη, όταν πλημμυρίζει, τον έσκαβε διαρκώς μες στους αιώνες, με αποτέλεσμα αυτό που βλέπετε.

Μέχρι το 1800 περίπου, όπου υπολογίζεται ότι ο Αλής κατασκεύασε το γεφύρι στο Ράϊκο, το Θεογέφυρο ήταν ο βασικός συγκοινωνιακός κόμβος τουλάχιστον για τα χωριά της δεξιάς όχθης, με το μεγάλο οικονομικό και πολιτικό κέντρο που ήταν τα Γιάννινα.

Το γεφύρι που έφτιαξε ο Θεός!

Σπάνιο βεβαίως γεωλογικό φαινόμενο, αφού συνήθως τα ποτάμια όταν συναντούν στο διάβα τους βράχους σαν κι αυτόν, τους γκρεμίζουν και τους παρασέρνουν. Κι αυτές οι γραμμές του Κισσού που συμπληρώνουν το θέαμα του τόξου, απίθανες.

Όμως προσέξτε! Λίγα μέτρα κάτω από το θεογέφυρο, τα βράχια έχουν σχηματίσει ένα σιφόνι. Το χειρότερο που έχω δει στη ζωή μου, ως καγιάκερ! Έχουν πνιγεί αρκετοί άνθρωποι εδώ, οι οποίοι κολυμπούσαν λίγο πιο πάνω, που είναι κάπως ήσυχο το καλοκαίρι το ποτάμι. Για κάποιο λόγο παρασύρθηκαν εδώ στο σιφόνι και πνίγηκαν. Είναι τόσο καλοσχηματισμένο, που δεν μπορούν να σε βρούν με τίποτε, αν χαθείς στο βάθος του.

Δεν έχει κανένα νόημα να σας εξηγήσω πως λειτουργεί ένα σιφόνι στο ποτάμι. Απλά, μην βρεθείτε εκεί για κανένα λόγο!!

Δίπλα από το θεογέφυρο είναι το χωριό Λίθινο, ενώ από την άλλη μεριά, ο Νερόμυλος του Αχιλλέα, που δεν μπόρεσα να επισκεφθώ, γιατί ανοίγει μόνο Σαββατοκύριακα.

Εδώ μπορείτε να φτάσετε κι από την μεριά του Πωγωνίου, κατευθυνόμενοι από τον Παρακάλαμο προς Ιερομνήμη.