Για την προστασία των ιδιαίτερων φυσικών χαρακτηριστικών, έχουν καθοριστεί ζώνες με διαφορετικό βαθμό        προστασίας:α) Πυρήνες του Ε.Π. Β. Πίνδου (Βίκος,Αώος,Βάλια Κάλντα)  β) Ζώνες Διατήρησης οικοτόπων και Ειδών,   με τις οποίες εξασφαλίζεται  η σύνδεση μεταξύ των πυρήνων και γ) Περιφερειακή Ζώνη του  Εθνικού Πάρκου.

Ο Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου, έχει έκταση 122000 στρεμμάτων περίπου και χαρακτηρίζεται από  έντονο ανάγλυφο με βραχώδεις εξάρσεις, ψηλά βουνά, ποτάμια, ορεινές λίμνες, φαράγγια, βάραθρα, δάση. Υπάρχει έντονη βιοποικιλότητα και σπάνια βλάστηση. Περιλαμβάνει το ορεινό συγκρότημα της Τύμφης,   με τις ψηλές-αλπικής μορφής- κορυφές της: Γκαμήλα (2497μ.), Αστράκα (2436μ.),     Καρτερό (2478μ.), Πλόσκο (2377μ.), Λάπατο (2251μ.), Μεγάλα Λιθάρια   (2467μ.),  Τσούκα Ρόσσα (2377μ).

 Αώος ποταμός

Πηγάζει από   τη Βάλια Κάλντα και έχει μήκος επί του ελληνικού εδάφους 80 χλμ. και αφού πάρει μαζί  του τους δύο παραποτάμους του Βοϊδομάτη και Σαραντάπορο, εισέρχεται στην Αλβανία (εκεί λέγεται Βιόσα) και αφού την διασχίσει χύνεται στην Αδριατική θάλασσα, δίπλα από την πόλη Αυλώνα.

 Άγριος ποταμός, από τα καλύτερα στην Ευρώπη για το άθλημα του καγιάκ, με 50 χλμ. χαράδρας από την Βωβούσα μέχρι το πέτρινο γεφύρι της Κόνιτσας, όπου και ηρεμεί. Για να εισέλθει πλέον στον κάμπο της Κόνιτσας και να συνεχίσει την ευεργετική του υπόσταση, ποτίζοντας περίπου 20.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης.

 Το φαράγγι του Βίκου

Ένα από τα βαθύτερα και πιο εντυπωσιακά φαράγγια στον κόσμο! Το κάθετο ανάπτυγμά του φτάνει  περίπου τα 1200 μ. και το πλάτος του κυμαίνεται από 100 μ. ως 1 χλμ. Το μήκος του είναι περίπου 12 χλμ. και αρχίζει κοντά στο χωριό Βραδέτο, ενώ το τελείωμά του  είναι κάτω από το χωριό Βίκος, όπου και οι πηγές του Βοϊδομάτη. Βίκος και Βοϊδομάτης έχουν συνεχόμενη κοίτη, αλλά έχουν άλλο όνομα γιατί ο Βοϊδομάτης είναι συνεχούς ροής ποτάμι, ενώ ο Βίκος έχει νερό 2 με 3 μήνες το χρόνο, την άνοιξη δηλ. που λιώνουν τα χιόνια και μερικές φορές στις πολύ έντονες βροχοπτώσεις. Μόλις όμως πάψει η βροχή, σε 2-3 μέρες ξεραίνεται.

 Βοϊδομάτης

Ο πιο  κρύος ποταμός στην Ελλάδα και από τους καθαρότερους στην Ευρώπη.

Έχει τις πηγές του κάτω από το χωριό Βίκος, όπου  η θερμοκρασία του είναι  6-7 βαθμοί! Πηγές όμως του ποταμού συναντά κανείς σε όλο το μήκος της κοίτης του, λόγω των διαπερατών ασβεστολιθικών πετρωμάτων της Τύμφης.

            Μέσα στον Εθνικό Δρυμό βρίσκεται μέχρι το πέτρινο γεφύρι της Κλειδωνιάς και μετά από μερικά χλμ σμίγει με τον μεγάλο αδερφό, τον Αώο, κοντά στη θέση Λιατοβούνι, στον κάμπο της Κόνιτσας.

            Η θερμοκρασία του έχει στη διάρκεια του έτους μικρή διακύμανση (από 7,8 ως 9,8 β. Κελσίου), ενώ το νερό του παρουσιάζει μεγάλη περιεκτικότητα σε Οξυγόνο. Το   PH του δε που κυμαίνεται από 7,3-8,5 είναι ιδανικό για τη διαβίωση της πέστροφας. Ένδειξη της καθαρότητας του Βοϊδομάτη, είναι οι μεγάλοι πληθυσμοί του νεροκότσυφα , ο οποίος ζει μόνο σε καθαρά ορεινά ποτάμια. Όσα ποτάμια κι αν έχω γυρίσει πουθενά δεν έχω συναντήσει τόσους νεροκότσυφες!

Μνημεία στην περιοχή του Δρυμού

Τα αξιόλογα μνημεία της περιοχής του Δρυμού είναι: η βραχοσκεπή στη θέση Κλειδί στη χαράδρα του Βοϊδομάτη με τα προϊστορικά ευρήματα (14000π.Χ-8000π.Χ.), ο προϊστορικός κτηνοτροφικός οικισμός στη θέση Γενίτσαρη Βίτσας, ο αρχαίος οικισμός στο λόφο Λιατοβούνι στον κάμπο της Κόνιτσας, η ακρόπολη Καστράκι στο χωριό Αγ. Μηνάς, το κάστρο της Κόνιτσας, το μοναστήρι της Αγ. Παρασκευής στο Μονοδένδρι που χτίστηκε το 1412, η μονή Παναγίας Σπηλιώτισσας (1665) στην Αρίστη, η μονή Αγ. Αναργύρων (1658) στο φαράγγι του Βοϊδομάτη, η μονή Αγ. Αποστόλων (1662) και η μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (1609) στην Κλειδωνιά, η μονή Στομίου (1774) στη χαράδρα του Αώου, η μονή Αγ. Τριάδος Βρυσοχωρίου(1667) και τέλος τα πολλά γεφύρια (Κόνιτσας, Μίσιου, Κλειδωνιάς, Νούτσου κ.ά.)

Χλωρίδα του Δρυμού

Ένας Δρυμός με τεράστια χλωριδική αξία. Τα είδη και τα υποείδη ξεπερνούν τα 1700, από τα οποία πέντε είναι ενδημικά της περιοχής, δηλ. δεν απαντώνται πουθενά στον κόσμο.  Φιλοξενεί και άλλα δεκαεννιά ενδημικά είδη της Ελλάδας, δηλ. που δεν απαντώνται σε κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας.

Φυτρώνουν επίσης 250 είδη φαρμακευτικών φυτών, από τα πιο κοινά όπως φασκόμηλο, τσάι του βουνού, χαμομήλι, μέντα, ρίγανη, πικραλίδι αλλά και δάφνη, γαλατσίδα, κώνειο, σαλέπι, αγριοαγκινάρα, αγριοσπαράγγι, χελιδονόχορτο, σκορπίδι και πολλά άλλα. Αυτά αποτελούσαν και τα βασικά φάρμακα των βικογιατρών, που κατά τον 18^ο και 19^ο αιώνα προσέφεραν πολλά σε ασθενείς και είχαν γίνει διάσημοι τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Τα βότανα αυτά τα έβρισκαν κυρίως στα σιάδια και τα ζωνάρια του φαραγγιού του Βίκου.

Στην παρόχθια ζώνη κυριαρχούν τα πλατάνια, οι ιτιές και τα σκλήθρα.. Πιο ψηλά, στα 400-650 μ., η αείφυλλη σκληρόφυλλη βλάστηση με πουρνάρια και αριές αλλά και κουμαριές, φράξο, φυλίκι, γάβρο,  κέδρα. Ακολουθεί η ζώνη των φυλλοβόλων ως τα 1000 περίπου μέτρα, με βελανιδιές, σφενδάμια,  γάβρους, κρανιές κ.ά. Από τα 750 ως τα 1000μ. επίσης, έχουμε μικτά δάση φυλλοβόλων και κωνοφόρων, με έλατα, πεύκα, βελανιδιές. Από τα 1000 μ. ως τα 1600 μ., έχουμε δάση με μαυρόπευκο, έλατο και οξιά. Από τα 1600 μ. ως τα 2000 μ. έχουμε επίσης πεύκα έλατα αλλά και ρόμπολα πλέον. Το ρόμπολο ή λευκόδερμη πεύκη, είναι αυτό που από τον κορμό του έφτιαχναν βαρέλια για κρασί, λόγω της πολύ καλής ποιότητας  του ξύλου του.

Από τα 2000 μ. και πάνω συναντάμε τα υποαλπικά λιβάδια με πόες και αγκαθωτούς θάμνους κυρίως, που είναι και η κύρια τροφή του αγριόγιδου τους καλοκαιρινούς μήνες.

Πανίδα

Εξακολουθεί να είναι πλούσια, αλλά στο πρόσφατο παρελθόν ήταν πλουσιότατη...

Τα κυριότερα θηλαστικά που συναντάμε στην περιοχή είναι:

-         Σαρκοφάγα:Αρκούδα, λύκος, αλεπού, βίδρα, κουνάβια, αγριόγατος, ασβός,

-         Χορτοφάγα:Αγριόγιδο, ζαρκάδι, αγριογούρουνο, λαγός, σκίουρος, 7είδη

ποντικών, σκατζόχοιρος,  τυφλοσπάλακας και 4 είδη νυχτερίδων.

 Ως προς την πτερωτή πανίδα,, έχουν παρατηρηθεί πάνω από 100 είδη πουλιών, από τα οποία γύρω στα 70 είναι μόνιμοι κάτοικοι και τα υπόλοιπα φωλιάζουν στην περιοχή. Τα σημαντικότερα είναι: αετοί (χρυσαετός, βασιλαετός, κραυγαετός, σταυραετός), γεράκια  και όρνια (σφηκιάρης, γύπας, σαϊνι, πετρίτης,  διπλοσάϊνο, χρυσογέρακας), καθώς και άλλα πουλιά όπως φάσσα, τρυγόνι, κούκος, δρυοκολάπτης, κοκκινολαίμης κοτσύφι, τσίχλα, παπαδίτσα, σπίνοι, σουσουράδες και ο σπάνιος νεροκότσυφας, ο οποίος υπάρχει στον Βοϊδομάτη σε αριθμούς όσο ίσως σε κανένα άλλο ελληνικό ποτάμι. Είναι βουτηχτής, τρώει προνύμφες και αυγά ψαριών περπατώντας στον πυθμένα και στη συνέχεια βγαίνει στην επιφάνεια και πετάει, εξαιτίας μιας ουσίας που έχει στα φτερά του που τα καθιστά αδιάβροχα!

 Υδρόβια: Στον Αώο και τον Βοϊδομάτη συναντάμε 12 είδη ψαριών, με κυριότερα την πέστροφα, τον κέφαλο των γλυκών νερών και τον μουστακαλή ή μπρανί. Στον Αώο  υπάρχει το ενδημικό είδος πινδοβίνος.