Άνω Πωγώνι

στο Βασιλικό. Στην είσοδο του χωριού, θα δείτε στα αριστερά σας τις παλιές παιδικές κατασκηνώσεις του Υπουργείου Παιδείας, που φανερώνουν και την εγκατάλειψη της περιοχής. Η κεραμιδένια στέγη τους, έγινε χώρος βλάστησης αγριόχορτων. Σε λίγο βρίσκεστε στην πλατεία. Σταθμεύστε να περιηγηθείτε το χωριό. Όπως έχετε ήδη διαπιστώσει, αξίζει τον κόπο. Μεγάλη και περιποιημένη πλατεία, με τρία μαγαζιά μέσα της και το καφενείο-τσιπουράδικο «Το Πατέλι», του Δημήτρη Μπίντα (6932-650455). Περιποιημένος χώρος με πέτρα και ξύλο και καλούς τσιπουρομεζέδες, το μαγαζί του Δημήτρη δείχνει ότι οι ντόπιοι που μένουν μόνιμα εδώ, καμιά 130ρια άτομα, δεν το βάζουν κάτω. Και φαγητό φτιάχνει ο Δημήτρης, με συνεννόηση από πριν βέβαια. Όπως καλά ψήνει και ο Χαρίλης ο Μπίντας, μέσα στην πλατεία. Δίπλα από το τσιπουράδικο, τα πέτρινα σκαλοπάτια οδηγούν  στον ναό της Υπαπαντής του Χριστού, που αξίζει να δείτε. Και δείτε και το μνημείο δίπλα των «υπέρ πατρίδος πεσόντων», που εκτός των άλλων πολέμων, γράφει και «συμμοριτοπόλεμος». Κάποιοι βέβαια πιο ψύχραιμοι, έσβησαν κάπως το «συμμοριτο» και έμεινε το πόλεμος! Και από την άλλη μεριά, η προτομή του Πατριάρχη Αθηναγόρα του Α΄ (1886-1972), που γεννήθηκε και μεγάλωσε εδώ, στο Βασιλικό, πριν γίνει μητροπολίτης Κέρκυρας και Παξών αρχικά, Βορείου και Νοτίου Αμερικής στη συνέχεια και Οικουμενικός Πατριάρχης τελικά. Μια μορφή με σημαντικό έργο, σε όποιο πνευματικό πόστο θήτευσε (Αριστοκλής Σπύρου κατά κόσμον). Και είναι και το σπίτι του εδώ στο χωριό, στο οποίο θα σας οδηγήσουν πινακίδες.

Πίσω ακριβώς από την πλατεία, έχει το εργαστήρι της η Ντίνα η Ζώτου, η οποία κάνει απίθανες χωριάτικες πίτες,  γλυκά του κουταλιού  και είναι πάντα ανοικτή.

Δέκα ξωκλήσια έχει το Βασιλικό περιμετρικά του χωριού. Πρόλαβα να επισκεφθώ μόνο του Αγίου Κοσμά (που πέρασε κάποτε από το χωριό) και του Αγίου Δημητρίου, μέσα στο δάσος με τις βαλανιδιές, σε πολύ όμορφο μέρος. Εσείς να πάτε και στου Προφήτη Ηλία, ψηλά στο λόφο (που αλλού), που οι ντόπιοι μου είπαν ότι είναι το παλαιότερο και το πιο σημαντικό. Και λένε ότι υπήρχε εδώ και τοιχογραφία του Μιχαήλ Άγγελου (!), αλλά βάφτηκε και χάθηκε. Τώρα, τι ζήταγε ο μεγάλος άντρας στο Βασιλικό, ένας Θεός ξέρει...

Βγαίνοντας από το Βασιλικό, άρχισα να γελάω μόνος μου μέσα στο αυτοκίνητο: φωτεινοί σηματοδότες!! Για να βγω στον δρόμο για Κεφαλόβρυσο, βρήκα στον δρόμο μου φωτεινούς σηματοδότες. Υπερβολή να την πεις, βλακεία όποιου την σκέφτηκε να την πεις. Όπως και να την πεις μέσα είσαι. Μάλλον εξυπνάδα του εργολάβου που έφτιαξε τον καινούργιο δρόμο θα είναι. Άμα φτιάξετε κανέναν δρόμο πάνω στη Φούρκα και περισσεύει κάνα φράγκο, βάλτε και κει έναν σηματοδότη, να μη τρακάρει ο Ζήσας με καμιά αρκούδα το χειμώνα!

Λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, είναι το Κεφαλόβρυσο. Το κεφαλοχώρι της περιοχής με την πιο δυνατή οικονομία στο Πωγώνι και έδρα του Δήμου Άνω Πωγωνίου. Δημιουργήθηκε στα μέσα του 19^ου αιώνα, από βλάχους τσελιγκάδες που είχαν εδώ τα καλοκαιρινά τους βοσκοτόπια. Μεγάλη αιμορραγία είχε το χωριό προς την Γερμανία την εποχή του ξεριζωμού, αλλά τώρα αρκετοί επιστρέφουν και ο πληθυσμός έχει τουλάχιστον σταθεροποιηθεί.

Όμορφο χωριό δεν το λες εύκολα. Είναι όμως ζωντανό, με μαγαζιά και ταβέρνες και μπαράκι και βενζινάδικο. Και κόβει και πολύ...χρήμα! Γιατί είναι εδώ εγκατεστημένο το εργοστάσιο της «ΜΕΤΑΛΟΥΡΓΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΗΠΕΙΡΟΥ», κρατικό φυσικά, το οποίο έχει και νομισματοκοπείο εκτός των άλλων. Έχει «κόψει» και πολλά από τα κέρματα του ευρώ που κυκλοφορούν.  Θα το συναντήσετε αν φύγετε στο δρόμο προς Μερόπη και Πωγωνιανή. Αυτόν ακολούθησα κι εγώ και βρέθηκα σε λίγο στο χωριό Κάτω Μερόπη. Έτυχα την εποχή που είναι ανθισμένες οι κουτσουπιές  και το μέρος ήταν ονειρικό. Μιας που το λέμε, η Ήπειρος θα πρέπει να έχει την μεγαλύτερη πυκνότητα σε δένδρα κουτσουπιάς, τα οποία όταν ανθίζουν, δίνουν με κείνο το περίπου ροζ άνθος τους, μια εντυπωσιακή εικόνα στην έτσι κι αλλιώς εντυπωσιακή Ήπειρο (αν δεν παινέψεις το σπίτι σου...).

Πολλά  μισο-γκρεμισμένα πέτρινα σπίτια εδώ στην Κάτω Μερόπη. Τα πιο πολλά αρχοντικά, που μαρτυρούν ότι κάποτε το χωριό ευημερούσε. Στη διασταύρωση του κεντρικού δρόμου με αυτόν της πλατείας του χωριού, έχει μια ξύλινη πινακίδα πάνω στο με τσιμεντότουβλα προστατευτικό της στάσης λεωφορείου. Γράφει «ξενώνας Κάτω Μερόπης», αλλά δεν έχει όμως βέλος και είναι σαν ο ξενώνας να είναι το κτιριάκι. Πάντως το κτίριο του ξενώνα της αδελφότητας, είναι συμπαθητικό, αλλά χώρος για μια αναγκαστική διανυκτέρευση. Είναι δίπλα στην εντυπωσιακή εκκλησία της κοίμησης της Θεοτόκου (1816) και δίπλα στο ωραίο παλιό πέτρινο σχολείο. Το σχολείο έχει και πίνακα ανακοινώσεων, αλλά προφανώς άδειο.

Έχει και καφενείο στην πλατεία η Κάτω Μερόπη. Εγώ το βρήκα κλειστό, αλλά ένας κύριος που συνάντησα στο χωριό, μου είπε ότι ανοίγει καθημερινά.

Η Κάτω Μερόπη λεγόταν αρχικά Φραστανά, και αναφέρεται αρχικά σε χρυσόβουλο του βυζαντινού αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄Παλαιολόγου, το 1319. Η μεγάλη ακμή του οικισμού, τοποθετείται κατά τον 15^ο και 16^ο αιώνα, όταν οι Φραστανιώτες πρόκοψαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και τροφοδοτούσαν με χρήμα το χωριό, κτίζοντας ωραία αρχοντικά, όπως κάναν τότε όλοι οι Ηπειρώτες που ξενιτεύονταν στην Ρουμανία και αλλού.

Εντύπωση μου έκανε πάντως, που σε ένα σχεδόν εγκαταλειμμένο χωριό, βρήκα αυτά τα στοιχεία σε δυο καλοφτιαγμένες πινακίδες μέσα στην πλατεία. Κάτι που δεν συμβαίνει σε πολλά χωριά, που θέλουν να λέγονται τουριστικώς ανεπτυγμένα...

Λίγο πιο κάτω είναι ο Παλαιόπυργος. Εξεπλάγην όταν στα αριστερά μου, στην είσοδο του χωριού, είδα ένα ωραίο πετρόχτιστο και καινούργιο κτίριο να γράφει «εστιατόριο-ταβέρνα, Στου Στούπη». Η κυρία Μαριάνθη η ιδιοκτήτρια, με καλωσόρισε. Η προφορά δεν θύμιζε Ήπειρο. «Σαλονικιά είμαι» μου λέει, κάτσε να σε κεράσω. Ο χώρος σε κερδίζει αμέσως. Τζάκι στη γωνία, πέτρα παντού, η κουζίνα πεντακάθαρη και ανοιχτή να φαίνεται. Βγαίνω στο μπαλκόνι και άνοιξε η καρδιά μου. Η θέα προς τους γύρω λόφους είναι απίθανη. Το μέρος είναι αυτό που λέμε στο χωριό μου «ξαγκούσιο», δηλαδή σου φεύγει το άγχος (άγχος>αγκούσα>ξε-αγκούσα. Αυτό μη το λέτε στον Μπαμπινιώτη γιατί δεν είμαι και σίγουρος!)

Και έχει και πισίνα στο προαύλιο το εστιατόριο. Είναι προφανές ότι είναι τρελή αυτή η Σαλονικιά, που αποφάσισε να ξοδέψει ένα κάρο λεφτά στη μέση του πουθενά. Όμως της βγήκε σε καλό, γιατί έχει δουλειά το μαγαζί. Και είναι από τα καλύτερα σε όλο το Πωγώνι. «Κι από το Ζαγόρι έρχονται για φαγητό» μου λέει. Το εστιατόριο ξεκίνησε τη λειτουργία τον Ιούλιο του 2008 και το τηλέφωνο είναι 26570-31171 και 6973023415.

Μέσα από το χωριό, ξεκινάει ο δρόμος προς το γεφύρι και τον νερόμυλο στη θέση Γκρέτση. Χρειάζεται 4χ4 όχημα για να πάτε και περίπου 10 λεπτά. Αποτελεί όμως καλή πρόταση για πεζοπορία. Το γεφύρι είναι καλοφτιαγμένο και πάνω ακριβώς από έναν καταρράκτη ύψους 8 με 10 μέτρα. Και λίγο πιο πέρα είναι ο νερόμυλος. Υπάρχει εκεί και πινακίδα «Προϊστορικοί Τύμβοι», την οποία ακολούθησα, αλλά τους Τύμβους δεν μπόρεσα να τους βρω! Ήταν βέβαια και μέρες έντονων βροχοπτώσεων και ο δρόμος είχε γίνει πολύ κακός, κάτι που περιόρισε το ψάξιμο. 

Μέχρι να βγεις από τον Παλαιόπυργο, μπήκες στην Μερόπη. Ωραίο χωριό, μέσα στο πράσινο. Αμέσως αριστερά είναι το όμορφο κτίριο του παλιού δημοτικού σχολείου, που τώρα είναι πολιτιστικό κέντρο. Έξω από το σχολείο, ένα ηλιακό ρολόι πάνω σε μια χαμηλή πέτρινη βάση. Λίγο έξω από το χωριό, στη θέση «Ανεμόμυλος», ο αρχαιολόγος Ηλίας Ανδρέου, ανακάλυψε το 1994 εκτός των άλλων και ένα εργαστήριο επεξεργασίας ήλεκτρου, της Μεσοελλαδικής Εποχής (2000-1600 π.Χ.). Είναι το μοναδικό που έχει ανακαλυφθεί στον ελλαδικό χώρο. Βρέθηκαν δύο μεγάλα πιθάρια σε τρύπες μέσα στο βράχο, το ένα από τα οποία είχε μέσα 2 κιλά ήλεκτρο. Το ήλεκτρο δεν είναι παρά απολιθωμένο ρετσίνι, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για να διακοσμήσουν διάφορα αντικείμενα, αλλά και για να φτιάξουν κοσμήματα. Τα κοσμήματα που φτιάχνονταν εδώ, τα προωθούσαν οι Μυκηναίοι έμποροι στις αγορές του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου.

Κατεβείτε στην μικρή περιποιημένη πλατεία να δείτε τον ναό της Γεννήσεως της Θεοτόκου και να πιείτε το καφεδάκι σας στο συμπαθητικό καφενείο. Ένα πλατάνι, ένα πεύκο και ένα ψηλό κυπαρίσσι κυριαρχούν στην πλατεία, αλλά και το κλιματιστικό του ναού, δίπλα από την είσοδο της εκκλησίας! Μα καλά, τόση ζέστη κάνει εδώ πάνω και μάλιστα σε μια πετρόχτιστη εκκλησία, που χρειάζεται κλιματιστικό; Κι ας πούμε ότι χρειάζεται. Είναι ανάγκη να τοποθετείται φάτσα-κάρτα στην πρόσοψη;

Στον Κακόλακκο λίγο πιο κάτω, αξίζει να δείτε, αν η εκκλησία είναι ανοικτή, το υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο στον ναό του Αγίου Δημητρίου, που πρόσφερε η οικογένεια του Μάρκου Μπότσαρη. Πως βρέθηκε εδώ ο ήρωας της επανάστασης, είναι μεγάλη ιστορία.

Με είδε που φωτογράφιζα ο κύριος Στέφανος ο Παππάς, από τους ελάχιστους μόνιμους κατοίκους εδώ και παράτησε τη δουλειά του και ήρθε. «Θες να δεις την εκκλησία μέσα ε; Έχω τα κλειδιά, περίμενε». Ένας ψηλός γεροδεμένος συνταξιούχος, που είχε εργοστάσιο παπουτσιών στην Αθήνα και τώρα γύρισε στο χωριό να κάνει γεράματα. «Τρεις χιλιάδες μεροκάματα έγιναν για να φτιαχτεί αυτό το τέμπλο» μου είπε. Εκπληκτική δουλειά. Και στο προαύλιο του ναού, κάτι τεράστιες βελανιδιές πολλών αιώνων. Το υψόμετρο του χωριού είναι 1080 μέτρα. «Το μπαλκόνι του Πωγωνίου είναι εδώ», λέει ο κύριος Στέφανος, ο οποίος πήγε να συνεχίσει τις οικοδομικές εργασίες στο σπίτι του γείτονα, που κάποιοι το κάψαν. «Όλη την ιστορία του του κάψαν του ανθρώπου. Και τον βοηθάω να το ξαναφτιάξει. Δεν περισσεύει κανείς εδώ». Λεβέντης άνθρωπος...

Στις 8 Ιουνίου το χωριό πανηγυρίζει στην Αγία Τριάδα, λίγο πιο κάτω.Μαζεύεται πολύς κόσμος και γίνεται ωραίο πανηγύρι.

Ρουψιά-Ωραιόκαστρο

Στον Δήμο Άνω Πωγωνίου ανήκουν ακόμη δύο ωραία χωριά: η Ρουψιά και το Ωραιόκαστρο. Στρίβεις αριστερά εκεί στο εργοστάσιο του Κεφαλόβρυσου.

Μετά από λίγο και αριστερά, θα δείτε μια αλάνα που βγάζουν κάρβουνο. Αν δείτε καπνούς στις σουρωνιές με τα κάρβουνα, κατεβείτε να δείτε την διαδικασία παραγωγής κάρβουνου.

Στην πλατεία στη Ρουψιά, το παλιό δημοτικό σχολείο είναι τώρα καφενείο-ταβέρνα. Ο παπάς του χωριού, ο μπάρμπα Γιώργος και ο αδερφός του ο Βασίλης με φωνάζουν να με κεράσουν τσίπουρο. Ωραία πλατεία και όμορφο κτίριο. Μα πιο εντυπωσιακή είναι η θέα από δω. Αγναντεύεις απέναντι το φαράγγι του Βίκου, την Αστράκα, την Γκαμήλα. Γι αυτό το ονόμασε και «Αγνάντι» το μαγαζί ο Γιώργης που το διαχειρίζεται, μαζί με την γυναίκα του την Μαρία. Χρόνια πολλά έφαγαν όλοι τους (εκτός από τον παπά) στη Γερμανία. Όλη η περιοχή εδώ ήταν ξενιτεμένη στη Γερμανία. Κι ακόμη είναι. Γι αυτό και βλέπεις το καλοκαίρι όλα ετούτα τα χωριά να γεμίζουν κόσμο. Επιστρέφουν οι ξενιτεμένοι στα πάτρια εδάφη για διακοπές.

Πολύ καλό τσίπουρο μας έβγαλε ο Γιώργης και πλούσιο μεζεδάκι. Αλλά φτιάχνει και φαγητά της ώρας και το καλοκαίρι υπάρχουν και σούβλες στην ψησταριά, ενώ η πλατεία από μέσα Ιουλίου μέχρι τέλος Αυγούστου είναι γεμάτη κόσμο.

Από δω ήταν και ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σπυρίδων (1874-1956), ο οποίος ίδρυσε και το περίφημο ιεροδιδασκαλείο Βελλάς. Είναι και ο ανδριάντας του εδώ, δίπλα στην εκκλησία που είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου.

Λίγο πιο πέρα, το Ωραιόκαστρο. Από δω επίσης η θέα είναι υπέροχη προς τα απέναντι βουνά της Τύμφης. Ο οικισμός είναι συμπαθητικός, όπως συμπαθητικός και αγωνιστής είναι και ο Δημήτρης ο Σχίζας, που έχει την ταβέρνα στην άκρη του χωριού και τον ξενώνα λίγα μέτρα πιο κάτω. Αλλά εκτρέφει και προβατάκια με εντελώς φυσικό τρόπο και με το τυρί που παράγει φτιάχνει ένα σαγανάκι απίθανο, που όπως λέει ο ίδιος «δεν θα το βρεις πουθενά στον κόσμο». Και είναι εδώ και ανοικτός όλο το χρόνο ο Δημήτρης, μαγειρεύοντας για ντόπιους και ξένους νόστιμα φαγητά. Ο ξενώνας, που έχει το όνομά του, έχει 10 δωμάτια απλά και καθαρά αλλά και εστιατόριο με καλοδουλεμένο κεντρικό τζάκι. Η θέα από τον ξενώνα προσθέτει πόντους (περισσότερα στο «ΔΙΑΜΟΝΗ»).

Γενικώς το Πωγώνι, είναι αδικημένο λόγω της γειτνίασης με το Ζαγόρι και την Κόνιτσα, ως προς την τουριστική του προοπτική. Είναι όμως ένα πολύ ενδιαφέρον μέρος και έχει την δική του προσωπικότητα. Νομίζω ότι το μέρος μπορεί να αναδειχθεί με καλές προσπάθειες των ντόπιων και με καλή υποδομή.

Δεν είναι στο τέλος της Ελλάδας.

Από εδώ αρχίζει η Ελλάδα, όπως πετυχημένα λέει και το σλόγκαν του Δήμου...