Συρράκο

 Βλέπετε τώρα το βράχο να «σκεπάζει» το αυτοκίνητό σας , δύσκολος δρόμος, βλέποντας δεξιά σας τη χαράδρα του Καλαρρύτικου.  Σε λίγο θα βρεθείτε δίπλα από το φαράγγι του Χρούσια, που χωρίζει το Συρράκο από τους Καλαρρύτες. Βλέπετε σε σχηματισμό δύο υπέροχα χωριά. Ένα χμ. πριν το Συρράκο, ο δρόμος διακλαδίζεται αριστερά και καταλήγει στο πάνω μέρος του χωριού. Η κύρια είσοδος του χωριού είναι πηγαίνοντας δεξιά. Σταθμεύστε και χαζέψτε τον υπέροχο οικισμό. Αν περιμένατε να πάτε μέσα με το αυτοκίνητο, χάσατε! Δεν μπαίνει όχημα στο χωριό, ευτυχώς. Μια πέτρινη αψίδα σε υποδέχεται και σηματοδοτεί την έναρξη του οικισμού. Λίγα μέτρα μετά περνάτε το πέτρινο γεφύρι και συνεχίζετε στο καλντερίμι, οδηγούμενοι στην κεντρική πλατεία.

Εδώ θα δείτε την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που είναι και ο προστάτης του χωριού. Δίπλα η βρύση-πέτρινο μνημείο «Γκούρα»μ νε θολωτή πέτρα από ελαφρόπετρα. Δίπλα, το μεγαλύτερο κτίριο του χωριού, το τριώροφο σχολείο,που τώρα είναι ξενώνας και που  κερδίζει την προσοχή όταν κοιτάς το χωριό στο μπασίδι του. Λίγα μέτρα πιο πάνω, οι προτομές του Ιωάννη Κωλέττη, του πρώτου κοινοβουλευτικού πρωθυπουργού της Ελλάδος, που ήταν Συρρακιώτης, του ποιητή Γεωργίου Ζαλόκωστα καθώς και λίγα μέτρα πιο πάνω, του «ποιητή του βουνού και της στάνης» ο Κώστας Κρυστάλλης. Όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για ένα χωριό που στην πέτρινη αγκάλη του μεγάλωσαν σπουδαίοι άντρες, ποιητές, πολιτικοί, επιχειρηματίες, πολεμιστές.

Ανεβαίνοντας προς την κορυφή του χωριού, συνάντησα τον ξενώνα Κάζα Κάλντα, ή Μπήτσιου, από το επίθετο του ιδιοκτήτη. Εδώ με υποδέχτηκε η πραγματικά φιλόξενη κυρία Πόπη, που με τον άντρα της, τον κύριο Παναγιώτη, προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους επισκέπτες από το έτος 2000. Ο ξενώνας έχει 5 δωμάτια, τα δύο εκ των οποίων με τζάκι και μπορεί να φιλοξενήσει συνολικά 16 άτομα. Στο ισόγειο υπάρχει ένας ζεστός χώρος για πρωινό , καφέ ή τσιπουράκι. Το πρωινό της κυρίας Πόπης, περιλαμβάνει κέικ, βούτυρο ντόπιο, ζυμαρόπιτα (πλατσίνα), τυριά και τραχανά, μεταξύ των άλλων. Και έχει και τέσσερα ποδήλατα η κυρία Πόπη και τα δίνει (δωρεάν) στους πελάτες της για να κάνουν βόλτα στην γύρω περιοχή.  Εδώ φτάνει κανείς από τον περιφερειακό δρόμο του χωριού, αν δεν θέλει να περπατήσει. Το τηλέφωνο του ξενώνα είναι:26510-53540

Μια ευχάριστη έκπληξη με περίμενε στον ξενώνα της κυρά Πόπης:

-κυρά πόπη, είχα έναν συμμαθητή στο Γυμνάσιο που ήταν από δω και τον λέγαν Αποστόλη Ψόχιο. Τον ξέρεις; Που βρίσκεται αυτή η ψυχή;

-Αν τον ξέρω λέει; Εδώ τον έχω κάθε μέρα! Να τον πάρω τηλέφωνο νάρθει.

Σε πέντε λεπτά ο Τόλης ήταν εκεί. Είναι ο μοναδικός πλέον κτηνοτρόφος στην περιοχή, με 800 κεφάλια πρόβατα που μαζί με τα γελάδια και τις κατσίκες γίνονται 1000! Ο Τόλης εκτρέφει μόνο μια ντόπια φυλή και μάλιστα με βιολογικά προϊόντα. Αφού ανταλλάξαμε «φιλοφρονήσεις» του τύπου «πως έγινες έτσι χάλια, τρόμαξα να σε γνωρίσω», δώσαμε ραντεβού στο χωριό για μια κρύα νύχτα του Γενάρη, με χιόνια, τζάκι και τσίπουρο. 

Κατέβηκα στην πλατεία ξανά με σκοπό να γεμίσω κάπως το στομάχι μου, μιας και είχε μεσημεριάσει. Λόγω του ότι ήταν μια καθημερινή του Δεκεμβρίου, βρήκα ανοιχτή μόνο την ταβέρνα Σταυραετός και μέσα μόνο μια συμπαθητική γιαγιά, την κυρία Ευρυδίκη. Στην αρχή ένα «ωχ» ακούστηκε μέσα μου. «Μάλλον δεν τρώω σήμερα», σκέφτηκα . Τι λες καλέ! Η κυρία Ευρυδίκη είχε φτιάξει γίδα βραστή και ήταν και υπέροχη (τηλ. 26510-53296). Λαχανόπιτα, κολοκυθόπιτα, τυρόπιτα, τραχανά, χοιρινό πρασοσέλινο, κοτόπουλο ψητό, αρνάκι γιουβέτσι είναι μερικά από τα φαγητά που κάνει η κυρία Ευριδίκη. Η οποία φεύγει μετά τις γιορτές των Χριστουγέννων και ξανάρχεται τον Μάρτη.

Ένα πράγμα που πρέπει να κάνετε ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ όταν έρθετε στο Συρράκο, είναι να πάρετε το μονοπάτι που βγάζει στους Καλαρρύτες, μέσα από το φαράγγι του Χρούσια. Είναι απίθανη διαδρομή, βατή, 2700 μέτρα όλη κι όλη και θα χρειαστείτε μιάμιση περίπου ώρα, χαζεύοντας...

Ιστορία

Το Συρράκο είναι χτισμένο πάνω σε απότομη πλαγιά, θέση που παρέχει φυσική οχύρωση και ασφάλεια, στο όρος Περιστέρι (Λάκμος), κομμάτι της  οροσειράς της Πίνδου. Στον Πίνδο, το μυθικό γιο του βασιλιά της Μακεδονίας που φθόνησαν τα αδέρφια του και αγάπησαν οι ντόπιοι. Που άφησε εδώ ψηλά την τελευταία του πνοή μαζί με το όνομά του, όταν τα αδέρφια του έβαψαν τα χέρια τους με το αίμα του.
Το Συρράκο χωρίζεται από το χωριό Καλαρρύτες,  με μια βαθιά χαράδρα, την οποία διαρρέει ο παραπόταμος του Αράχθου, Χρούσιας.
Η παράδοση λέει ότι το όνομα του ποταμού οφείλεται σε ένα γιο του Αχιλλέα, το Χρούσιο, ο οποίος πνίγηκε εκεί μετά από έντονη βροχόπτωση και απότομη αύξηση της παροχής του νερού.
Κατοικήθηκε πριν από το 15ο αι. (πιθανότατα τον 11ο μ.Χ. αι.) από Έλληνες βλαχόφωνους.
Σε αυτό συνηγορούν διάφορα στοιχεία, όπως η χρονολόγηση των πλατάνων στην πλατεία του χωριού. Στο διάστημα της τουρκοκρατίας, μετά το 1480, ήταν πρωτεύουσα της αυτοδιοίκητης ομοσπονδίας του Μαλακασίου, αποτελούμενης από 42 χωριά, η οποία ανήκε στη βασιλομήτορα (Βαλιδέ Σουλτάνα), απολαμβάνοντας έτσι προνομιακή μεταχείριση.
Τότε αναπτύσσεται το χωριό σε μεγάλο βαθμό. Πρώτα οι κάτοικοι εργάζονται ως κτηνοτρόφοι και έπειτα αναπτύσσουν το εμπόριο μαζί με τη βιοτεχνία παραγωγής μάλλινων υφασμάτων και κτηνοτροφικών προϊόντων.
Η τεράστια έκταση των βοσκοτόπων (περίπου 75.000 στρέμματα) βοηθά τους κατοίκους να φτάσουν τον αριθμό των γιδοπροβάτων σε πολλές χιλιάδες (50.000 ίσως ζώα) και τις μεγάλες ποσότητες των προϊόντων, σε συνδυασμό με το εμπορικό πνεύμα των Συρρακιωτών, στα μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Οδησσό, Μόσχα, Βουκουρέστι, Βελιγράδι, Κωνσταντινούπολη και αλλού). Η Συρρακιώτικη κάπα ήταν περιζήτητη και λέγεται ότι ακόμα και ο στρατός του Μεγάλου Ναπολέοντα εφοδιάζονταν με μεγάλες ποσότητες.
Οι ξένοι περιηγητές Leake και Pouqueville που το 1815 και το 1818 αναφέρουν ότι βρήκαν στο Συρράκο μεγάλη εμπορική κίνηση, σαν να ήσουν σε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη. Καταγράφουν δε την ύπαρξη σημαντικών βιβλιοθηκών και κυκλοφορία ευρωπαϊκών εφημερίδων, ένδειξη της πνευματικής ανάπτυξης παράλληλα με την εμπορική.
Το Συρράκο και οι  Καλαρρύτες είναι τα μοναδικά χωριά της Ηπείρου που επαναστατούν τον πρώτο χρόνο της Επανάστασης του 1821 έχοντας τότε 720 οικογένειες και 3.500 κατοίκους. Οι Τούρκοι καταστρέφουν και καίνε σχεδόν ολόκληρο το χωριό, ενώ οι κάτοικοι το εγκαταλείπουν για να σωθούν (10 Ιουλίου 1821). Λέγεται ότι έμειναν πέντε μονάχα κτίσματα όρθια, μεταξύ των οποίων και ο ναός της Παναγίας. Οι κάτοικοι επιστρέφουν στο χωριό το 1825 (κατά άλλους το 1827-28 ), το ξαναχτίζουν και ξαναβρίσκει μέρος της παλιάς του αίγλης γύρω στο 1860-70. Είχε προηγηθεί δεύτερη επανάσταση το 1854 η οποία σταμάτησε νωρίς χωρίς δυσάρεστες συνέπειες.
Η πτώση του εμπορίου μάλλινων ειδών και η αντικατάστασή τους από συνθετικά υλικά (1908-10 ) σβήνει τις εμπορικές δραστηριότητες των κατοίκων και τους αναγκάζει να αλλάξουν επαγγέλματα. Τότε υπήρχαν 530 σπίτια και 5.000 περίπου κάτοικοι. Η απελευθέρωση ήρθε στις 23 Νοεμβρίου 1912.
Στην απογραφή του 1913 τα Γιάννενα αριθμούν 17.000 κατοίκους, η Κόνιτσα 2.000 και το Συρράκο 3.500.
Το Συρράκο έδωσε στην Ελλάδα σπουδαίους άνδρες που διέπρεψαν σε πολλούς τομείς και άφησαν το στίγμα τους στο πέρασμα της ιστορίας. Ξεχωριστή θέση ανάμεσά τους κατέχει ο πεζογράφος και ποιητής του «Βουνού και της Στάνης», Κώστας Κρυστάλλης (1868-1894), ο δημιουργός του « Σταυραετού », των « Σκιών του Αδου », των « Βλάχων της Πίνδου » και τόσων άλλών.
Από εδώ επίσης ήταν:

- Ο Ιωάννης Κωλέττης (1774-1847), πρώτος συνταγματικός πρωθυπουργός της Ελλάδας (1844 -1847), μέλος της Φιλικής Εταιρείας, προσωπικός γιατρός του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, Υπουργός Εσωτερικών, Ναυτικών και Στρατιωτικών, μέλος της Τριμελούς Επιτροπής μετά το θάνατο του Καποδίστρια , ενώ πριν την ανάληψη της πρωθυπουργίας του διετέλεσε και πρεσβευτής της χώρας μας στο Παρίσι.
- Ο Γεώργιος Ζαλοκώστας (1805- 1858) ποιητής και αγωνιστής του 1821.
- Οι οπλαρχηγοί Κατσικογιάννης , Λεπενιώτης κ.ά., οι ευεργέτες Γ. Γιαννιώτης , Σπ. Μπαλτατζής , Γ. Ίκκος κ.ά.