Στεμνίτσα

Βολεύω τα πράγματά μου και κατεβαίνω στην πλατεία για καφέ. Εδώ πρέπει να παρατηρήσω ότι οι πλατείες στα χωριά της ορεινής Αρκαδίας, είναι σχετικά μικρές. Πας ας πούμε σε κάτι ηπειρώτικα μικρά χωριά, τέρμα θεού και βλέπεις κάτι πλατείες τεράστιες. Δεν έχω τις κατάλληλες γνώσεις να το εξηγήσω αυτό, οπότε αν ξέρει κάποιος ας μου πει.

«Σιμό και Σιμό», γράφει η πινακίδα από το συμπαθέστατο καφέ στην πλατεία. Τι θα πει τούτο πάλι. Ο τίτλος και μόνο σε προκαλεί να μπεις και να ρωτήσεις.

-Τι θα πει «Σιμό και Σιμό;» ρώτησα την ιδιοκτήτρια, την κυρία Βασιλική  πίνοντας το καφεδάκι μου.

• - τον καιρό της Τουρκοκρατίας. Κάποιος Στεμνιτσιώτης τεχνίτης έφτιαξε σε κάποιο χωριό τα καντήλια της εκκλησίας από ασήμι νοθευμένο. Όταν τα παρέδοσε, οι επίτροποι από το χρώμα των καντηλιών κατάλαβαν ότι το ασήμι ήταν νοθευμένο. Τον έβαλαν λοιπόν να ορκιστεί ότι δεν υπήρχε νοθεία. Ο τεχνίτης είπε πως ναι, να ορκιστεί αλλά στη γλώσσα του, τα Μεστιτσιώτικα (δηλ την συνθηματική γλώσσα που είχαν πλάσει οι Στεμνιτσιώτες αργυροχόοι). Ορκίστηκε λοιπόν ότι τα καντήλια είναι «σιμό και σιμό και τάκω απ τη σέμη». Μετά από καιρό, η καραμπινάτη απάτη αποδείχθηκε από το χρώμα που πήρν τα καντήλια, και οι επίτροποι τον πήγαν στον Κατή (τούρκος δικαστής). Όταν τον ρώτησε ο δικαστής γιατί νόθευσε τη δουλειά και μάλιστα πήρε και όρκο, αυτός απάντησε: «μα ο όρκος έλεγε σιμό και σιμό και τάκω απ τη σέμη». Και τι θα πει αυτό; Ρώτησε ο δικαστής. «Μισό και μισό και κάτω απ τη μέση», είπε ο Στεμνιτσιώτης. Κι ο δικαστής τον άφησε ελεύθερο.

Λίγο μετά το έμπα του χωριού, βρίσκεται το κτίριο της σχολής Αργυροχρυσοχοϊας (ΕΠΑ.Σ. ΣΤΕΜΝΙΤΣΑΣ, δημόσια επαγγελματική σχολή) . Υπάγεται απευθείας στο Υπουργείο Παιδείας και σπουδάζουν σήμερα 22 άτομα από όλη την Ελλάδα. Διδάσκονται την τεχνική επεξεργασίας χρυσού και ασημιού και η φοίτηση είναι διετής.

Απέναντι από την σχολή, είναι το Λαογραφικό Μουσείο Στεμνίτσας, στεγασμένο σε ένα υπέροχο κτίριο του 18^ου αιώνα , παλιό αρχοντικό. Στο κτίριο αυτό , η παράδοση αποδίδει τη σύγκληση της Ά Πελοποννησιακής Γερουσίας, στις 29 Μαϊου 1821. Λειτουργεί από την 1^η Σεπτεμβρίου 1985. Στο ισόγειο, με τους διαμορφωμένους μικρούς και ανεξάρτητους χώρους, παρουσιάζονται σε αναπαράσταση τα εργαστήρια τεχνιτών που άνθισαν πριν από έναν ή δύο αιώνες και λειτουργούν ακόμη και σήμερα. Πρόκειται για τα εργαστήρια του χρυσικού, του κυροπλάστη, του κανταρτζή ή καμπανά, του γανωτή και τη γωνιά του μπαλωματή.

Στο μεσοπάτωμα καθώς και στη σκάλα που οδηγεί σε αυτό, προβάλεται η παραδοσιακή αρχιτεκτονική και ο εξοπλισμός του Στεμνιτσιώτικου σπιτιού. Στον ενιαίο πρώτο όροφο, εκτίθεται σε προθήκες η αρχική συλλογή Σαββόπουλου, η οποία απαρτίζεται από μεταβυζαντινές εικόνες, όπλα, έργα κεραμικής, μεταλλοτεχνίας, ξυλογλυπτικής, κεντήματα και υφαντά.

Η αλήθεια είναι ότι επισκέπτομαι λαογραφικά μουσεία, αλλά δεν είμαι και ο πιο φανατικός. Σε αυτό το μουσείο όμως, ένιωσα πολύ οικεία. Ήταν και η παρουσία της ευγενέστατης κυρίας Βικτωρίας, της υπεύθυνης του Μουσείου, που σε προδιαθέτει θετικά.

Λίγα μέτρα πιο πέρα από το μουσείο, είναι το μαγαζάκι-εργαστήριο της κυρίας Κούλας, που πουλάει γλυκά του κουταλιού και μαρμελάδες και πολλά άλλα τοπικά προϊόντα (2795081286). Το βυσσινάκι πάντως που δοκίμασα και η «φράπα», ήταν υπέροχα.

Ιστορία

Σύμφωνα με τον φιλόλογο κ. Σωκράτη Κουγέα, η αρχή της ιστορίας της Στεμνίτσας ή Υψούντος  στην αρχαιότητα, πρέπει να αναζητηθεί στους προϊστορικούς χρόνους. Σύμφωνα λοιπόν με τη μυθολογία, ο βασιλιάς Λυκάονας, τον οποίο ο Δίας οργισμένος μεταμόρφωσε σε λύκο, είχε πηνήντα γιούς και μία κόρη. Καθένας από τους γιούς του έκτισε μία πόλη στην περιοχή, δίνοντας το όνομά του. Έτσι ο Υψούς, έκτισε την ομώνυμη προς αυτόν πόλη.

Τα πρώτα βυζαντινά  μνημεία του Υψούντος, χρονολογούνται γύρω στον έκτο μ.Χ. αιώνα. Η μετονομασία του Υψούντος σε Στεμνίτσα, τοποθετήται το 746 μ.Χ., χρόνο κατά τον οποίο στην πελοπόννησο έπεσε πανώλη. Ο αποδεκατισμός των κατοίκων της περιοχής, οδήγησε τον Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνο τον Ε΄ , στην απόφαση να επιτρέψει την ειρηνική μετοίκιση Σλάβων από βόρειες περιοχές  στην Πελοπόννησο. Κι όπου ακούτε κατάληξη τοπονύμιου σε -τσα, Σλάβοι κρύβονται από πίσω. Εμείς στο χωριό μου θα πρέπει να έχουμε πολύ δόση από Σλάβους. Όλο  -τσα ακούς: Κόνιτσα, Τραπεζίτσα, Σουσνίτσα  και άλλα πολλά.

Έτσι οι Σλάβοι κατήργησαν την λέξη Υψούς και είπαν το χωριό Στεμνίτσα, που σημαίνει δασώδης. Μια σκέψη κάνω: μήπως αν βάζατε οι ντόπιοι δίπλα από την λέξη Στεμνίτσα και την λέξη Υψούς σε παρένθεση σε κάθε αναφορά ή διαφήμιση του χωριού σας, κάποτε στο μέλλον επανέρχονταν το αρχικό όνομα που είναι και ωραίο και πιο ιστορικό;

Το κάστρο, αποτελεί μάρτυρα της επέλασης των Φράγκων από την περιοχή και ήταν το οχυρό τους. Αποτελούσε δε η Στεμνίτσα, ένα από τα 22 φέουδα της Βαρωνίας του Γάλλου ευγενή Ούγο Δεβρυγέρ.

Μετά την Φραγκοκρατία, κατά την Τουρκοκρατία, η Στεμνίτσα γνώρισε ακμ΄ξ, κάτι που μαρτυρούν και τα μνημεία. Αυτό οφείλεται στην ορεινή και απόκρυμνη θέση της, γιατί εδώ κατέφευγαν επιφανείς οικογένειες Ελλήνων άλλων περιοχών, προκειμένου να αποφύγουν τις συνέπειες του τούρκικου ζυγού. Έτσι η Στεμνίτσα γίνεται ένα σπουδαίο εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο της Πελοποννήσου.Έτσι λεν οι ιστορικοί. Η ταπεινή μου γνώμη βέβαια είναι, ότι σε μέρη όπου ο τούρκικος ζυγός ήταν βαρύς, δεν εξελίσσονταν σε σπουδαία εμπορικά κέντρα. Και δεν είναι κακό για κάποιο τόπο να πρόκοβε επί τουρκοκρατίας. Οι Τούρκοι βολεύονταν με την εμπορική ανάπτυξη των Ελλήνων, γιατί τους έπαιρναν περισσότερους φόρους. Τα Γιάννενα με τον Αλή Πασά, έζησαν σελίδες δόξης λαμπρές με κύρια αιτία το δαιμόνιο εμπορικό μυαλό των Ελλήνων αλλά και τον επίσης ανοιχτόμυαλο Αλή. Μέχρι πότε θα έχουμε ανάγκη ως λαός από μύθους;

Η κληρονομική τέχνη λοιπόν της κατασκευής εκκλησιαστικών κωδώνων, η τέχνη του καμπανά δηλαδή, καθώς και οι τέχνες της κατασκευής κηροπηγίων, της αργυροχοϊας και χρυσοχοϊας, ήταν μερικές από τις σημαντικότερες δραστηριότητες της οικονομικής ζωής του τόπου.

Στα τέλη του 17^ου αιώνα, ιδρύεται η Ελλανική Σχολή Στεμνίτσης, στην βιβλιοθήκη της οποίας υπήρχαν χιλιάδες τόμων.

Μεγάλο στραπάτσο υφίσταται η Στεμνίτσα μετά την αποτυχημένη επανάσταση του Ορλώφ, στα 1770. Η επέλαση των Τουρκαλβανών προκαλεί πολλές καταστροφές, ενώ οι κάτοικοί της σώζονται κλεισμένοι στη μονή Προδρόμου.

Συνέδεσε όμως το όνομά της με με τη μορφή ενός εκ των πρωταγωνιστών της επανάστασης του ΄21, τον Θόδωρο Κολοκοτρώνη. Μετά τον ξεσηκωμό των Ελλήνων, η Στεμνίτσα θα αποτελέσει το κέντρο των επιχειρήσεών του. Όσοι Στεμνιτσιώτες ήταν ικανοί να κρατήσουν όπλο, την 25^η Μαρτίου του '21, με οπλαρχηγούς τους Κωνσταντίνο Αλεξανδρόπουλο, Γεώργιο, Βασίλειο και Δημήτριο Ροϊλό, ενώθηκαν με άλλους και κάτω από τις διαταγές του Κολοκοτρώνη πολιόρκησαν την Καρύταινα.

Δύο μήνες μετά την έναρξη του αγώνα, η Στεμνίτσα επιλέγεται από τη Συνέλευση των Καλτετζών, ως έδρα της Α' Πελοποννησιακής Γερουσίας.